Toegang

Het thema Toegang focust zich op het faciliteren en stimuleren van toegang tot de collectie, op basis van kennis over gebruik en gebruikers en met behulp van beschikbare metadata en content.

      Foto: Sebastiaan ter Burg, CC-BY-2.0

Audiovisuele documenten zijn temporeel en - in tegenstelling tot boeken en tijdschriften - niet waarneembaar zonder hulpmiddel: een filmtafel, een videorecorder of een media-player. Om snel een idee te krijgen van het verloop en de inhoud van een audiovisueel product is metadata nodig. Dit creëert zoekingangen tot vorm en inhoud van het document. Met de intrede van het digitale tijdperk zijn de toegangsvormen uitgebreid. Audiovisuele documenten zijn niet alleen meer te benaderen via beschrijvende gegevens, maar ook via de automatische indexering van tekst- beeld en geluidselementen die onderdeel vormen van het document zelf, of via (audio)visuele previews, key frames of highlights. Toegang betreft dus traditionele online toegang via zoekportals, maar ook alternatieve vormen van ontsluiting, bijvoorbeeld via koppelingen met externe data, collecties, of infrastructuren.

Voor het managen van grotere collecties wordt veelal speciale collectie-management software gebruikt. Alle informatie over de collecties, hun onderdelen en hun status wordt dan in één systeem bijgehouden. Dit vergemakkelijkt het systematisch beheren en onderhouden van een grote audiovisuele collectie aanzienlijk. Het bewaren, ontsluiten en distribueren van digitale collecties in een productie- en archiefomgeving wordt 'media-assetmanagement' genoemd. Dit begrip omvat het geheel aan methoden en technieken voor het volgen, registreren, beheersen en authenticeren van digitale materialen en hun verschillende versies.

'Zoeken' is een centraal begrip binnen toegang. Of beter gezegd: het aanbieden van relevante content aan gebruikers binnen een specifieke context, het zogenaamde gebruiksscenario. Het traditionele zoeken met behulp van een zoekbalk en keywords is hier onderdeel van een groter geheel. De voornaamste vraag is hoe je gebruikers laat vinden waar ze naar op zoek zijn, ook al weten ze dat zelf nog niet precies. ‘Serendipiteit’ is hiervoor een veelgebruikte term. Geef je een gebruiker de mogelijkheid om te browsen door collecties, dan vergroot je de kans dat hij/zij in aanraking komt met voor haar/hem interessante content waarvan de gebruiker het bestaan niet wist en waar hij dus ook niet specifiek naar op zoek was.

Het stuiten op interessante gegevens, niet door browsen, maar door automatische analyse van grote hoeveelheden data (‘Big Data'), kennen we vanuit andere domeinen. Bijvoorbeeld door gegevens uit verschillende databanken te koppelen. Het fenomeen doet door de toenemende volumes van archieven ook zijn intrede binnen het audiovisuele domein. Het blootleggen van patronen door gebruik te maken van statistische technieken en zelflerende systemen kan zeer interessant zijn voor verschillende gebruikersgroepen.

Met het oog op flexibele, op de gebruikers toegespitste vormen van toegang, wint koppelen van databanken of zelfs netwerken aan belang in het media- en erfgoed domein. Databanken koppelen is een complex gebeuren, vooral omdat ze allemaal zowel wat content betreft, als qua achterliggende ICT infrastructuur, een eigen karakter hebben. De afgelopen jaren zijn belangrijke stappen gezet in het gebruik van archiefstandaarden (OAI-PMH, PID, OpenSKOS), vocabulaires (GTAA) en webtechnologie (Semantic Web technologie).