You are here:

Collectie

Om een collectie te kunnen vormen moet materiaal worden geacquireerd, geselecteerd en gewaardeerd. Elk van deze processen vereist een rationele afweging. De meeste archieven moeten immers werken vanuit een beperkt budget. Gebruikers zijn veeleisend, en er zijn vaak veel mogelijke aanwinsten om uit te kiezen. Een vastgesteld collectiebeleid is dan een belangrijke houvast. Dit beleid wordt afgestemd op doel en functie van het archief: gaat het om een productiearchief, een bedrijfsarchief, een wetenschappelijk archief, een cultuurhistorisch archief of om een combinatie? Selectiecriteria en richtlijnen voor de waardering van materiaal operationaliseren dit beleid.

Het vormen van collecties van digitale materialen vraagt speciale aandacht. Het gaat hierbij zowel om digital borns als om nieuwe collecties die ontstaan door het digitaliseren van analoge legacy materialen. Voor het acquireren, selecteren, waarderen en managen van digitale collecties zijn nieuwe technologische kennis en vaardigheden vereist. Iedere keer namelijk dat de techniek zich vernieuwt, zal wéér moeten worden gekozen. Collectievorming door selectie en waardering is in digitale archieven zo een continue proces, dat nauw samenhangt met conservering.

Het kunnen (laten) hergebruiken van beeld en geluid is bij collectievorming meestal een belangrijk oogmerk. Een archief moet daarom attent blijven op de rechtenstatus van materiaal. Kan het beeld of het geluid later (her)gebruikt worden of zijn er allerlei beperkende voorwaarden? Het is belangrijk dat er hierover tijdens het verwervingproces duidelijke informatie wordt vastgelegd.

Collectie-kennis

Van een bestaand archief is het belangrijk kennis te hebben over samenstelling, over de manier waarop AV- producties gemaakt en gedistribueerd zijn, over de manier waarop producties bekeken, beluisterd, beleefd en hergebruikt zijn. Is bekend hoe producties in het archief terecht zijn gekomen, waarom bepaald materiaal niet tot de collectie behoort, of in welke mate de collectie representatief of vlakdekkend is? Onderzoek naar collecties draagt derhalve bij aan collectievorming, door inzicht in lacunes. Door kennis van historische ontwikkelingen van media kunnen we aanpassingen maken in het collectiebeleid om tot een representatieve selectie te komen. Toename van kennis over media en producties vergroot de toegankelijkheid van het archief: de items worden in perspectief geplaatst en zijn door betere beschrijvingen en metadata beter te identificeren.

Foto: Sebastiaan ter Burg, CC-BY-2.0

Onderzoek

Collectiekennis kan bijdragen aan een beter begrip van de historische en cultuurhistorische context en presentatie van de audiovisuele producties. Welke onderwerpen zijn belangrijk voor inzicht in de collectie? Welke onderzoeksthema’s kunnen (samen met andere instituten) verder ontwikkeld worden binnen het gebied dat media onderzoekt in een netwerk van maatschappelijke, politieke, technologische, industriële en culturele verbanden? Toegenomen toegankelijkheid van materiaal stelt onderzoekers in staat de (geschiedenis van) media te bestuderen in een netwerk van maatschappelijke, politieke, technologische, industriële en culturele verbanden. De plek die audiovisuele collecties kunnen innemen in het wetenschappelijk en maatschappelijk discours is daarmee vergroot.

Foto: Sebastiaan ter Burg, CC-BY-2.0

Collectie en collectieonderzoek bij Beeld en Geluid

De collectie van Beeld en Geluid bestaat uit een kerncollectie van audiovisuele producties: film- en televisiemateriaal, radio, muziek en andere geluidsproducties. Daarnaast bevat de collectie belangrijke niet-audiovisuele materialen: foto’s (positieven en negatieven), objecten, kostuums, boeken, scripts, logboeken, memorabilia, persoonsarchieven en andere documenten, die kunnen bijdragen aan een beter begrip van de historische en cultuurhistorische context en presentatie van de audiovisuele producties. De collectie geeft een uniek beeld van de geschiedenis van Nederland over de afgelopen honderd jaar en van de geschiedenis van de audiovisuele media.

De Stichting Film en Wetenschap (opgericht in 1955) is een van de fusiepartners van Beeld en Geluid. De stichting had een traditie in onderzoek naar audiovisuele collecties. Resultaten zijn gepubliceerd in jaarboeken en werkuitgaven. Het filmarchief van de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) en het Omroeparchief faciliteerden onderzoekers in beperkte mate, onder andere vanwege de slechte toegankelijkheid van materiaal en kosten voor viewing. Met name historici hebben in de jaren 80 gelobbyd voor een betere ontsluiting van de audiovisuele archieven ten behoeve van onderzoek. De lobby heeft bijgedragen aan de oprichting van Beeld en Geluid in 1997.

De grootschalige digitalisering tijdens Beelden voor de Toekomst heeft een impuls gegeven aan geesteswetenschappelijk onderzoek naar audiovisuele collecties. De positie van het archief en het archiveringsproces zijn aan verandering onderhevig en voor geesteswetenschappers een belangrijk thema. De toegenomen toegankelijkheid van het materiaal stelt onderzoekers in staat de geschiedenis en de invloed van media beter te bestuderen.  De plek die audiovisuele collecties kunnen innemen in het wetenschappelijk en maatschappelijk discours is daarmee vergroot. Een voorbeeld is de sterk toegenomen belangstelling voor de rol van media in nieuwsvoorziening en maatschappelijke ontwikkeling. Het 'nieuwe' beschikbare bronmateriaal --veel programma’s worden voor het eerst sinds de originele vertoning weer bekeken--  vraagt om herinterpretatie. De collectie van Beeld en Geluid wordt vooral gebruikt in geesteswetenschappelijk onderzoek, waarin media onderzocht worden in een netwerk van maatschappelijke, politieke, technologische, industriële en culturele verbanden.

Meer weten over collectie? 

Wil je weten in wat voor soort (inter)nationale projecten Beeld en Geluid samenwerkt op het gebied van collectie, welke experts hierbij betrokken zijn en welke blogs er worden geschreven over collectie?

Bronnen

Collectiebeleid Beeld en Geluid bevat het collectiebeleidsplan van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid. De kaders voor collectievorming, de uitgangspunten voor duurzaam bewaren en de wijze waarop het archief de gebruiker centraal stelt zijn toegelicht. Het document bevat de belangrijkste uitgangspunten van beleid voor het gehele audiovisuele archiveringsproces: het verzamelen, selecteren, ontsluiten, instandhouden en toegankelijk maken van AV materialen. Dit collectiebeleidsplan kan als voorbeeld of model worden gebruikt voor het formuleren van een collectiebeleid voor een nationaal audiovisueel archief: http://publications.beeldengeluid.nl/pub/7