Bekende meme 'distracted boyfriend'
Bekende meme 'distracted boyfriend'

De geheimtaal van memes

Later lezen

Je emailadres wordt eenmalig gebruikt om de link naar het verhaal te sturen. Je adres wordt niet opgeslagen.

Wat is een meme?

Een  staat bekend als een komische afbeelding, video of uitdrukking die massaal wordt gedeeld op sociale media. Hierbij worden er elke keer nieuwe variaties van de meme gemaakt. Er zijn dus ontelbaar veel memes te vinden op het internet. Bijvoorbeeld Salt Bae (zie achtergrond) een video van een Turkse chefkok die viraal ging met zijn grappige manier van vlees marineren. 

Meme 'Salt Bae', Nusret Gökçe, 2017 Bron: Instagram @Nusr_et
Richard Dawkins

Dawkins theorie

Nieuw is de term niet: in 1976 werd het geïntroduceerd door evolutiebioloog Richard Dawkins in zijn boek The Selfish GeneVolgens Dawkins wordt de term meme toegeschreven aan een idee, gedrag of stijl die zich binnen een cultuur van persoon tot persoon verspreidt. Internetgrappen had de bioloog niet in gedachte natuurlijk, maar wel (religieuze) verhalen, theorieën, uitdrukkingen, mode of melodieën.

Afbeelding Richard Dawkins, jaartal onbekend, Malenkov in Exile Bron: Flickr licensed under CC BY-NC-SA 2.0
Distracted boyfriend

Grappig en herkenbaar

Een internetmeme is grappig, makkelijk te consumeren en vooral herkenbaar. Het zijn meestal levensobservaties, maar wel met een knipoog. Een meme zelf kan vanuit alles ontstaan: een grappige gezichtsuitdrukking, een uitspraak van een politicus of een kattenvideo. De bovenstaande meme is een stockfoto van Antonio Guillem die viraal is gegaan. Met deze meme zijn echt oneindig veel variaties gemaakt.   

Meme 'Distracted boyfriend', 2015, Antonio Guillem, Bron: Schutterstock, ID: 297886754
Kilroy was here

Een 'meme' die nog afstamt vóór het internettijdperk, is het fenomeen 'Kilroy was here'...

...Een onderling grapje tussen soldaten tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Kilroy reisde de wereld over op een manier die opmerkelijk veel leek op een moderne meme.

Het beeld werd verspreid, herhaald en soms gevarieerd.

The World War II meme that circled the world, 11 december 2015, VOX Bron: Youtube
zwarte achtergrond

Insider taal

Memes kunnen voor online gebruikers als verbindende taal werken.

Sal Hagen, Meme-expert

Sal Hagen onderzoekt online politieke subculturen aan de UvA. Volgens hem is een voorwaarde voor het gebruik van memes dat genoeg mensen op de hoogte moeten zijn van de betekenis en het gebruik van een bepaald meme-format. Tegelijkertijd ligt de kracht in de ambiguïteit, en kan het effectief werken als online ‘straattaal’ voor een kleine groep gebruikers. Een soort ‘insider’ taal dus.     

ok boomer meme

Een goed voorbeeld van een online inside joke is de ok boomer-meme. Een uitdrukking waarmee de jonge generatie () de ouderwetse en 'bekrompen' babyboomers de mond kunnen snoeren. Het betekent iets als ''Whatever, ik luister niet naar je conservatieve ideeën.''

'Ok boomer', maker onbekend, 14 januari 2019 Bron: Know Your Meme

'Zij versus wij'

Inside jokes zijn volgens meme-expert Hagen geen probleem, maar het kan wel een 'zij versus wij' mentaliteit aanwakkeren. Die 'zij versus wij' dynamiek kan vrij inspelen op aannames en stereotyperingen van de 'zij'-groep, wat in sommige gevallen incorrecte of schadelijke beelden kan verspreiden. Dit is bijvoorbeeld wat sommige critici van de ok boomer-meme aankaarten. Het vingerwijzen naar een andere generatie over de hedendaagse problemen. Maar het kan ook ernstiger. Denk bijvoorbeeld aan memes met antisemitische of racistische karikaturen. 

Area 51

Memes en nieuws

Het is logisch dat iets als het conflict in Iran tot nieuwe memes leidt.

Sal Hagen, Meme-expert

Wat ook een kenmerk kan zijn van een meme is de rol van actualiteiten. Het nieuws biedt vaak nieuwe stof om te gebruiken in meme-formats. Grote conflicten in de wereld kunnen dus tot nieuwe memes leiden. Actueel zijn bijvoorbeeld de . Deze memes spelen ook in op een ‘wat-als’ scenario, wat nog verder tot de verbeelding spreekt. Het fantaseren over bizarre toekomstscenario’s sloeg ook aan met de aanstelling van Trump als president in 2016 en memes over de legerbasis Area 51. 

Afbeelding: Area 51 Nevada, jaartal onbekend, tdeckard2000 Bron: Flick, licensed under CC BY-NC 2.0
Uitgelicht
Storm Area51

Het NOS Jeugdjournaal maakte een uitzending over het fenomeen 'Storm Area51'. Rond juni 2019 werd er door iemand een oproep gedaan op Facebook om massaal de legerbasis te gaan bestormen.

De oproep van de bestorming had veel fantasieën aangewakkerd bij mensen. Dit resulteerde in talloze memes op het internet over de 'bestorming'.

De 'bestorming' zelf verliep vrij rustig. Slechts tientallen mensen kwamen opdagen voor de toegangspoort. In de legerbasis is uiteraard niemand binnengekomen.

NOS Jeugdjournaal, 17 september 2019, NOS Bron: Collectie Beeld en Geluid
Area 51 memes

Storm Area 51 memes laten de wilde fantasieën zien over wat er zou kunnen afspelen in de Amerikaanse legerbasis. Veel van die fantasieën gaan over de mogelijkheid van buitenaards leven. 

Afbeelding: 'Area 51 meme', 2019, maker onbekend. Bron: BoredPanda

Wanneer een meme oud wordt...

Net als dat grappen 'verouderen' of niet meer grappig zijn, verliezen memes na bepaalde tijd ook hun waarde. Dit gebeurt vaak als een té breed publiek er te veel gebruik van gaat maken. De grap is er bijvoorbeeld al snel vanaf wanneer je ouders hem ook snappen. Hierdoor verdwijnen memes, of worden ze juist zo aangepast dat ze een nieuwe waarde vinden. Volgens meme-expert Hagen zal deze dynamiek blijven. 

Steeds meer mensen (her)kennen memes en waar ze voor staan, waardoor er steeds meer vormen en subgroepen ontstaan. Eén zo'n nieuwe vorm zijn de surreal memes: memes die een stapje verder gaan en nog abstracter zijn op een ironische manier. Alleen te begrijpen voor de échte insiders.

Compilatie surreële memes: zie bronnenlijst

Kende jij alle memes in dit verhaal?

Deze grappige beelden en uitdrukkingen zijn niet meer weg te denken uit ons online bestaan. Dát memes er zijn is eigenlijk helemaal niet zo gek. En hoe meer mensen ze herkennen en gaan maken, hoe meer vormen de memes gaan aannemen. Lach om de memes, maar neem ze wel met een korreltje zout (net als Salt Bae😋).  

Bekijk bronnenlijst

Gerelateerde verhalen

Bekijk alle verhalen