Persconferentie Rijksoverheid m.b.t. COVID-19
Persconferentie Rijksoverheid m.b.t. COVID-19

Waar is de perskamer?

Later lezen

Je emailadres wordt eenmalig gebruikt om de link naar het verhaal te sturen. Je adres wordt niet opgeslagen.

pers·con·fe·ren·tie

conferentie ter inlichting van journalisten

Van Dale

De persconferentie is van oudsher een manier om de pers te informeren. Van Dale definieert het ook zo. Hoe dit dan in z'n werk gaat is niet specifiek vastgelegd. Traditioneel bestaat de persconferentie uit twee delen. Een toelichting van degene die de conferentie geeft; vaak een hoogwaardigheidsbekleder, zoals een minister of een burgemeester. En na die toelichting hebben de aanwezige journalisten de mogelijkheid om vragen te stellen.

Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal, geraadpleegd: 1 mei 2020.

Nieuwe middelen

Dat wil niet zeggen dat deze werking ook altijd wordt nageleefd. Het fysiek bij elkaar komen, vragen beantwoorden van de pers; het zijn voorwaarden die op sociale media niet gelden. Het zonder die voorwaarden doen, is dan misschien ook wel makkelijker, maar ze zijn er natuurlijk niet voor niets. Socials in plaats van de perskamer gebruiken, gebeurt desalniettemin steeds vaker. For better, or for worse.  

Afzetting van het 24 Oktoberplein, Utrecht op 18 maart 2019 na de tramaanslag die dag

Tramaanslag Utrecht

Op 18 maart 2019 werd er door een onbekende man op een tram in Utrecht geschoten. Hierna sloeg deze schutter op de vlucht en kwam er een klopjacht op gang, om hem te arresteren. De media zaten er bovenop, maar vanwege het gevaar van de man, besloot burgemeester Jan van Zanen voor Utrecht een social lockdown af te kondigen. Toen nog een nieuw begrip. Verslag van de media moest dus van een afstand. Om mensen toch te kunnen informeren, greep de burgemeester als alternatief voor de perskamer Twitter aan.

Afzetting van het 24 Oktoberplein, Utrecht op 18 maart 2019 na de tramaanslag die dag. Foto: Hans Muller, 18 maart 2019. Bron: Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)
De burgemeester besloot Twitter in te zetten, om het nieuws te delen.
De pers kon daardoor niet direct reageren op wat werd meegedeeld.
EenVandaag, AVROTROS, 29 juni 2019. Bron: collectie Beeld en Geluid
Tweet Trump

Beleid via Twitter

Dit was voor de Utrechtse burgemeester dan ook een noodgedwongen keuze. Maar ‘beleid’ via Twitter, is de laatste jaren steeds normaler geworden. De Amerikaanse president Donald Trump is hier het meest prominente voorbeeld van. Voorstanders, tegenstanders, en zelfs zijn eigen staf, komen nieuwe dingen te weten via zijn tweets, die hij van tevoren niet overlegt. Met zijn beperkte ruimte is Twitter geen discussieplatform. Ruimte voor diepgravende vragen is er niet, en reacties op Trumps posts, dwingen hem niet direct tot antwoord. Niet zoals een vraag tijdens een persconferentie dat zou doen.

Screenshot Twitter account @realDonaldTrump, genomen 28 mei 2020. Bron: Twitter
Tweet Trump

Twitters beleid

Dat wil niet zeggen dat niemand kritisch meeleest. Twitter zelf is onlangs begonnen met het najagen van volgens hen onwaar- of nepnieuws, op het platform. Daarin sparen ze ook de posts van Trump niet, tot ongenoegen van de president zelf. Directe vragen kan hij misschien ontduiken, maar als gebruiker van Twitter is ook hij onderhevig aan hun gebruiksbeleid.

Screenshot Twitter account @realDonaldTrump, genomen 28 mei 2020. Bron: Twitter
Wilder Twitter

Wilders' tweets

Ook in Nederland is dit niet nieuw. Geert Wilders verspreidt veel van zijn gedachtegoed via Twitter. Hoewel dit misschien niet altijd nieuws van landsbelang is, is het wel van dien aard, dat het veel reacties oproept bij lezers. Dat vertaalt zich bij veel mensen naar een drang om wat hij meedeelt te bevragen. Die mogelijkheid geeft Wilders zijn lezers echter niet. Online reacties kan hij negeren en zonder mogelijkheid tot directe tegenvragen, ontwijkt hij verantwoording af te leggen voor wat hij zegt.

Machiel de Graaf,post account '@GraafdeMachiel', 31 mei 2019. Bron: Twitter
Wilders Twitter

Wilders geblokkeerd

Wedervragen kunnen misschien niet, maar de mond snoeren wel. Eerder dan Trump ondervond Wilders dat al. Twitter blokkeerde het account van de politicus vorig jaar naar aanleiding van een tweet. Terecht of niet, het platform bepaalt als scheidsrechter wat zij te ver vinden gaan.

Machiel de Graaf,post account '@GraafdeMachiel', 31 mei 2019. Bron: Twitter
Ook Instagram treedt op als vervanging van de perskamer.
Zo maakte oud burgemeester van Den Haag Pauline Krikke... haar aftreden bekend met een videopost op haar account.
Videoboodschap Pauline Krikke, `post account 'burgemeesterdenhaag', 6 oktober 2019. Bron: Instagram
Krikke Instagram

Aftreden via Instagram

Waar Twitter zich meer leent voor het delen van kort nieuws, legt Instagram de nadruk op beeld en de mogelijkheid om daarmee jouw berichten nog persoonlijker te maken. Die persoonlijke toenadering is dan ook waar Krikke voor ging, wat blijkt uit het feit dat ze voor haar ambt een Instagram-account heeft opgericht. Of dat nou de juiste manier is, kun je je afvragen. Net als hoe geslaagd nu juist deze boodschap is.

Maker onbekend, 6 oktober 2019, post account 'burgemeesterdenhaag'. Bron: Instagram
Het Nederlands Debat Instituut maakte een korte analyse...
of Krikkes combi tussen boodschap en gekozen medium... nou een slimme zet was. Krikke kan nog wel een lesje Instagram gebruiken. Tja... slimme keuze?
Slimme zet? Krikke neemt ontslag via Instagram, Nederlands Debat Instituut, 8 oktober 2019. Bron: YouTube

Wat vind jij? Kan een hoogwaardigheidsbekleder zo zijn of haar aftreden bekendmaken?

Harry Meghan Instagram

Royal Instagram

Het helpt als je de regels van jouw alternatieve perskamer goed kent. Wie dat zeker snappen: Prins Harry en z’n vrouw Meghan. Met miljoenen volgers weten zowel zij als hun fans elkaar goed te vinden. Op 8 januari 2020, maakte het stel dan ook via Instagram bekend, dat zij uit de Royal Family stappen. Zelfs voordat de Royal Family dit zélf wist. Nieuws over de Royals gaat altijd via strak georganiseerde persconferenties met daarbij een line-up van usual suspects uit de pers. Regels en mensen die Harry ook maar al te goed kent en waar hij maar weinig mee te maken wil hebben.  

Maker onbekend, 8 januari 2020, post account 'sussexroyal'. Bron: Instagram
Harry Meghan afscheid Instagram

Royal Instagram

Prins Harry stopt niet onder stoelen of banken dat hij een hekel heeft aan die pers. Een slechte verstandhouding die teruggaat naar de tijd dat zijn moeder op de hielen werd gezeten door veel van diezelfde instanties. Instagram gaf het stel de mogelijkheid om dit hele circus heen te werken en het nieuws direct te delen met hun fans wereldwijd.  Of een hoogwaardigheidsbekleder op een niveau als de zijne, hier zo mee om moet gaan, is natuurlijk de vraag. Maar het alternatief dat sociale media biedt, is wel een uitkomst voor problemen waar Harry en Meghan mee zaten.  

Maker onbekend, 30 maart 2020, post account 'sussexroyal'. Bron: Instagram
Persconferentie corona

of-of / en-en

De motivatie voor het gebruik van deze nieuwe digitale mogelijkheden loopt dus nogal uiteen, maar een ideaal alternatief voor de perskamer lijkt het niet. Het hoeft dan ook geen kwestie van ‘of-of’ te zijn. De berichtgeving rondom de coronacrisis laat zien dat het juist een kwestie van ‘en-en’ kan zijn. Dit nieuws gaat iedereen aan en moet daarom een enorm bereik hebben. De wekelijkse persconferenties die Rutte en zijn kabinet hebben gegeven, zijn daarom over meerdere zenders verspreid. Gebeurtenissen van nationaal belang zijn van oudsher toch het terrein van de NOS. Maar daar wordt nu ook de programmering van RTL én SBS voor onderbroken. Zelfs kranten haakten erop aan via live-video, zoals de Telegraaf. Zo groot als het probleem is, is ook het nieuws eromheen.

Screenshot persconferentie coronamaatregelen vanaf 1 juni, NOS, 19 mei 2020. Bron: collectie Beeld en Geluid
Info corona op FB

Info op Facebook

Uitzonderlijk is, dat ook de grote sociale platforms meedoen in de nieuwsverspreiding. Facebook heeft voor zijn leden een informatiecentrum ingericht met berichten van de overheid rondom het virus. Deze en andere internetgiganten hebben de handen ineengeslagen om misinformatie over het coronavirus zo goed mogelijk te lijf te gaan. Zo’n brede samenwerking hebben we nog niet eerder gezien.  

Schermafbeelding Facebook, 4 mei 2020. Bron: Facebook
COVID-19 informatie YouTube

Info op YouTube

Wie kijkt op YouTube, ziet een playlist met nieuwsitems rondom Covid-19 en kan doorklikken naar de informatiepagina van de Rijksoverheid.

Schermafbeelding YouTube, 6 april 2020. Bron: YouTube
De World Health Organisation heeft zelfs een TikTok-account aangemaakt...
om zo een betrouwbare bron van nieuws te zijn op dit platform. Gebruikers die misschien geen persconferenties volgen... kunnen zo wel het juiste nieuws meekrijgen.
World Health Organisation (who), 28 februari 2020. Bron: TikTok kanaal 'who'
En tja, op TikTok kun je er gelukkig ook op rekenen...
dat anderen je op een creatieve manier zullen helpen... om je boodschap nog verder te verspreiden. Zoals Jessica Alba hier doet met voice-over van de WHO.
For more information on how to stay safe from #coronavirus follow @who, Jessica Alba, 13- maart 2020. Bron: TikTok kanaal 'jessicaalba'

Door deze massale inzet van meerdere platforms worden zoveel mogelijk mensen bereikt. Dat laat ons ook zien, dat het allang niet meer voor zich spreekt om via één kanaal je publiek te bereiken. Die verdeeldheid van publiek en media vraagt om actieve keuzes, wie jij op welke manier wilt bereiken. Zoals je zag, zitten daar veel verschillen tussen. Weten welk medium waarvoor geschikt is, wordt daarmee nog belangrijker. De perskamer is dan ook zeker nog niet verdwenen, maar niet iedereen hoeft die kamer in te lopen om z’n nieuws te delen.

Bekijk bronnenlijst

Gerelateerde verhalen

Bekijk alle verhalen